πόσοι καπιταλισμοί;

Το θάρρος του Μπουένος Αϊρες

Του Κωστα Λαπαβιτσα*

Από την αρχή της ελληνικής κρίσης, η Αργεντινή λειτούργησε ως σημείο αναφοράς και φόβητρο. Οι υπερασπιστές των Μνημονίων ισχυρίζονται συχνά ότι προστατεύουν την Ελλάδα από την κατάντια της Αργεντινής. Ατυχέστατες αναφορές έγιναν ακόμη και από επίσημα χείλη, προκαλώντας ενόχληση στο Μπουένος Αϊρες. Για τους εκεί ιθύνοντες είναι εμφανές ότι η Ελλάδα ακολουθεί την πορεία της χώρας τους προς το χάος κατά το 1998-2001, εφαρμόζοντας την «ορθόδοξη» συνταγή του ΔΝΤ και της Ε.Ε. Υιοθετεί τρομακτική λιτότητα, επιδιώκει να δημιουργήσει δημοσιονομικά πλεονάσματα, αποδίδει προτεραιότητα στην εξυπηρέτηση του χρέους και προσβλέπει στην ανάπτυξη μέσω χαμηλών μισθών και ξένων επενδύσεων.

Ακόμη και το PSI έχει το αργεντίνικο προηγούμενό του. Τον Ιούνιο του 2001 η Αργεντινή έκανε το περιβόητο μεγκακάνχε, δηλαδή εθελοντική ανταλλαγή ομολόγων με πρωτοβουλία των δανειστών της. Μαζί με το εξίσου περιβόητο μπλιντάχε, δηλαδή θωράκιση με νέα δάνεια από το ΔΝΤ, το μεγκακάνχε υποτίθεται ότι θα έλυνε την κρίση, χωρίς ακρότητες όπως η επιθετική αθέτηση πληρωμών. Η «λύση» δεν κράτησε ούτε έξι μήνες, καθώς η ύφεση έγινε βαθύτερη και η χώρα έφτασε στην κοινωνική κατάρρευση. Ο εμπνευστής της, ο Ντομίνγκο Καβάλο, ο άνθρωπος που ουσιαστικά κατέστρεψε την Αργεντινή κατά τη δεκαετία του 1990, έχει σήμερα μηδαμινή αξιοπιστία στη χώρα του.

Η Αργεντινή έκανε παύση πληρωμών τον Δεκέμβριο του 2001, ενώ κατόπιν ήρε την πρόσδεση του πέσο με το δολάριο και εγκατέλειψε το πρόγραμμα του ΔΝΤ. Ακολούθησαν μήνες βαθιάς κρίσης, καθώς η οικονομία ήταν εξουθενωμένη ύστερα από τρία χρόνια «σωτηρίας». Αλλά η ανάκαμψη ήρθε και η χώρα μπήκε σε ταχύτατους ρυθμούς ανάπτυξης. Δέκα χρόνια μετά, το ΑΕΠ είναι σχεδόν διπλάσιο, το Μπουένος Αϊρες σφύζει από ζωή, η χώρα παραμένει ανοιχτή και με έντονη διεθνή παρουσία. Παράλληλα, η κατανομή του εισοδήματος έχει βελτιωθεί σημαντικά, καθώς το μερίδιο της εργασίας στο ΑΕΠ ανέβηκε από περίπου 30% το 2001 στο 50% το 2011.

Η Αργεντινή αντιμετωπίζει τώρα νέα προβλήματα, παρότι η ανάπτυξη για το 2011 ήταν και πάλι ταχύτατη, με ρυθμό 8,9%. Τα εξωτερικά πλεονάσματα περιορίζονται, εμφανίστηκε δημοσιονομική στενότητα, ο πληθωρισμός κινείται στο 15-20% και υπάρχει μεγάλη διαρροή κεφαλαίων. Ο δευτερογενής τομέας χρειάζεται άμεσα παραγωγική ανασυγκρότηση. Το εντυπωσιακό όμως είναι ότι η χώρα ψάχνει για ριζοσπαστικές λύσεις, μακριά από τις αποτυχημένες πολιτικές του ΔΝΤ.

Η Κριστίνα Φερνάντες ντε Κίρχνερ κυριαρχεί στην πολιτική σκηνή και οι Περονιστές έχουν κάνει στροφή προς τα αριστερά. Αντιλαμβάνονται ότι ο πληθωρισμός πρέπει να ελεγχθεί μέσω της ανάπτυξης και χωρίς να χαθούν τα κέρδη στην κατανομή του εισοδήματος. Η κεντρική τράπεζα, υπό την διοίκηση της ξεχωριστής Μερσέντες ντελ Ποντ, στοχεύει πλέον στην υψηλή απασχόληση και όχι μόνο στη σταθερότητα των τιμών. Η χώρα σκέφτεται σοβαρά να υιοθετήσει βιομηχανική πολιτική για ανάπτυξη στηριγμένη στις εγχώριες πηγές, με έλεγχο του πιστωτικού συστήματος. Θα υπάρξει οπωσδήποτε σύγκρουση με τον τραπεζικό τομέα, τους γαιοκτήμονες και άλλους συντηρητικούς κύκλους, αλλά οι προοπτικές είναι θετικές για τα λαϊκά στρώματα.

Η Ελλάδα δεν είναι πράγματι Αργεντινή. Εχει πολύ υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα και μετέχει στην ΟΝΕ, ένα νομισματικό πλαίσιο πολύ πιο δεσμευτικό από την πρόσδεση του πέσο με το δολάριο, γεγονός που κάνει την ύφεση βαθύτερη. Η συρρίκνωση του ελληνικού ΑΕΠ από το 2008 μέχρι το τέλος του 2012 πιθανόν να αγγίξει το ποσοστό της συνολικής μείωσης του ΑΕΠ της Αργεντινής σε όλη τη διάρκεια της κρίσης της. Για την Ελλάδα, φυσικά, έπεται συνέχεια, χωρίς να έχει εκλείψει το φάσμα της εξόδου από το ευρώ. Η ΟΝΕ επέτρεψε επίσης στις ελληνικές τράπεζες να έχουν συνεχή πρόσβαση σε ρευστότητα από την ΕΚΤ, ενώ οι τράπεζες της Αργεντινής δεν είχαν αντίστοιχη δυνατότητα.

Η ουσιαστικότερη όμως διαφορά είναι ότι η Ε.Ε. λειτουργεί καταναγκαστικά επί του ελληνικού πολιτικού συστήματος, το οποίο τρέμει και στην ιδέα της εξόδου από την ΟΝΕ. Η πειθάρχηση στην πολιτική του Βερολίνου είναι πλήρης, χωρίς ίχνος ανεξαρτησίας. Το πολιτικό σύστημα θα προτιμήσει να μεταβάλει την Ελλάδα σε χώρα φτωχών, παρά να έρθει σε ρήξη με την Ε.Ε.

Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, οι πολιτικές εξελίξεις στη χώρα μας πιθανώς θα είναι πιο ραγδαίες και ριζοσπαστικές απ’ ό,τι στην Αργεντινή. Η συνταγή της τρόικας εντείνει την οικονομική διάλυση και ωθεί προς την κοινωνική έκρηξη. Οταν θα φτάσει η ώρα της κρίσεως, οι δυνάμεις που θα βάλουν την Ελλάδα σε τροχιά ανάπτυξης και κοινωνικής δικαιοσύνης θα χρειαστεί να πάνε πιο πέρα από τον Νέστορ Κίρχνερ και την Κριστίνα Φερνάντες.

*Ο κ. Κώστας Λαπαβίτσας είναι καθηγητής Οικονομικών στη Σχολή Ανατολικών και Αφρικανικών Μελετών (SOAS) του Πανεπιστημίου του Λονδίνου.

απλά ΦΟΒΟΥΝΤΑΙ

ΤΡΙΤΗ, 27 ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΥ 2011

Απ' το Αργεντινάζο ως την ελληνική καταστροφή

Από το Μαρικάκι
«Ο κόσμος αναρωτιέται πώς μπορεί μια χώρα να ξανακάνει αυτά που κατέστρεψαν εμάς. Όταν βλέπουν ότι είναι οι ίδιες συνταγές που επαναλαμβάνονται, οι απλοί άνθρωποι τραβάνε τα μαλλιά τους και λένε "μα είναι αυτοκτονία"». Η περιγραφή ανήκει στον αργεντίνο κοινωνιολόγο και συγγραφέα Πέντρο Μπρίγκερ ο οποίος μεταφέρει, σε συνέντευξή του στην «Κυριακάτικη Αυγή» την  γενικευμένη αίσθηση των αργεντίνων για τα τεκταινόμενα στην Ελλάδα ότι «πρόκειται για έργο που το έχουμε ξαναδεί».
Το κακό είναι ότι το έργο το έχουμε ξαναδεί κι εμείς, είναι κομμάτι της ιστορίας μας καθώς από συστάσεως του ελληνικού κράτους ο δανεισμός από τους διεθνείς τοκογλύφους οδήγησε τη χώρα σε χρεοκοπία τέσσερις – πέντε φορές μέχρι σήμερα καθιστώντας την λάφυρο στους «δανειστές», κι εμποδίζοντάς την να ορθοποδήσει και να συγκροτηθεί σε πραγματικά αυτόνομο και κυρίαρχο κράτος. Αλλά όσο ο κόσμος υιοθετεί τα διάφορα «μαζί τα φάγαμε» φαίνεται ότι το χούι των χρεοκοπιών επ’ ωφελεία των δανειστών θα μας συνοδεύει για καιρό ακόμα.
«Όταν ακούει κανείς τον Πολ Τόμσεν από το ΔΝΤ να λέει ότι η χώρα σας πρέπει να εγκαταλείψει τα "ταμπού" και να ιδιωτικοποιήσει τα πάντα», συνεχίζει τη διήγησή του ο αργεντίνος συγγραφέας, «σαστίζει γιατί αυτά ακριβώς λέγανε και σε εμάς πριν από είκοσι χρόνια. Η δεκαετία του '90 ήταν η δεκαετία του νεοφιλελεύθερου μύθου και της συναίνεσης της Ουάσιγκτον. Η κεντρική ιδέα ήταν ότι ο νεοφιλελευθερισμός θα έλυνε ως διά μαγείας κάθε πρόβλημα με τις μαζικές ιδιωτικοποιήσεις αφού το Δημόσιο ήταν αναγκαστικά ταυτισμένο με τη διαφθορά και την κακοδιαχείριση.Όταν λοιπόν ένας Αργεντινός ακούει σήμερα τον Παπαδήμο, γνωρίζει ότι αυτός είναι ο πολιτικός λόγος της δεκαετίας του '90». Με άλλα λόγια το "εμμονικό" (έως και "δαιμονικό") και το "παρωχημένο" σχέδιο του ΔΝΤ μας παρουσιάζεται εδώ εργαλείο σωτηρίας και ανασυγκρότησης της Νέας Ελλάδας
Παραταύτα, πολλοί, κυρίως εκείνοι που θίγονται λιγότερο από τα μονόπλευρα μέτρα, εξακολουθούν να πιστεύουν ότι άλλος δρόμος δεν υπάρχει ,απλώς θα ήθελαν λιγότερη βαρβαρότητα, ή εν πάση περιπτώσει αυτή να φαίνεται λιγότερο, αντί να κατακλύζει τους κεντρικούς δρόμους της Αθήνας στα πρόσωπα των αστέγων και των ζητιάνων.
Όμως ακόμη και οι βασικοί πολιτικοί παίκτες του προηγούμενου διαστήματος αδυνατούν πλέον να «πουλήσουν» αυτή την πολιτική που δύο χρόνια μετά έκανε εμφανή την καταστροφή για την οποία διάφοροι προειδοποιούσαν από την αρχή. Αδυνατούν πλέον να «ωραιοποιήσουν» τις θυσίες των πολλών και να τις παρουσιάσουν ως εγγύηση για ένα καλύτερο αύριο. Και παίρνουν τις αποστάσεις τους από τον τεχνοκρατικό λόγο του Παπαδήμου ο οποίος ούτως ή άλλως λίγο εκ της ιδιοσυγκρασίας του, λίγο εκ της αποστολής του, λίγο εκ του «βεβαρημένου» παρελθόντος του δεν μπορεί να «σερβίρει» όραμα ούτε στους οπαδούς των τεχνοκρατικών λύσεων.
Κι έτσι οδεύουμε σε αργό θάνατο περιμένοντας να δούμε αν το Αργεντινάζο θα επαναληφθεί ή αν θα ξαναγραφτεί με πολύ μελανότερα χρώματα...

ΥΓ. Σχόλιο : Όλοι καταλαβαίνουν τι θες να πεις ποντικαρέα . . . Νομίζεις ότι υπάρχει χρόνος να κόψεις τα δεσμά σου ;

τυχαίο ;

Πέντρο Μπρίγκερ: Αυτά λέγανε και στην Αργεντινή πριν από είκοσι χρόνια

 

Ημερομηνία δημοσίευσης: 25/12/2011 Αυγή

 

Συνέντευξη στον ΜΙΧΑΛΗ ΤΡΙΚΚΑ

Ανησυχητικά οικεία είναι για τον διακεκριμένο Αργεντινό δημοσιογράφο, κοινωνιολόγο και συγγραφέα, Πέντρο Μπρίγκερ τόσο ο πολιτικός λόγος των τεχνοκρατών του ΔΝΤ και της ελληνικής κυβέρνησης όσο και τα μέτρα που είναι "απολύτως αναγκαία για να σωθεί ο τόπος". Δέκα χρόνια μετά την εξέγερση που οδήγησε το νεοφιλελευθερισμό στην πρώτη ιδεολογική ήττα του, ο Μπρίγκερ -ο οποίος έχει εργαστεί για τις μεγαλύτερες εφημερίδες και τηλεοπτικά δίκτυα της χώρας και συνεργάζεται με έντυπα διεθνούς κύρους όπως η "Monde Diplomatique"- μιλά για αυτά που κερδήθηκαν και χάθηκαν από τότε, όπως επίσης και για τη μεταδοτικότητα της κοινωνικής διαμαρτυρίας στα χρόνια της παγκοσμιοποίησης.

 

*Στην πρόσφατη προεκλογική της καμπάνια, η πρόεδρος Φερνάντες χρησιμοποίησε εικόνες από ελληνικές διαδηλώσεις. Πώς το εξηγείτε;

Υπάρχει μεγάλο ενδιαφέρον για τις εξελίξεις στην Ελλάδα, αλλά και γενικότερα στην Ευρώπη. Στην Αργεντινή υπάρχει σήμερα η γενικευμένη αίσθηση ότι πρόκειται για έργο που το έχουμε ξαναδεί. Ο κόσμος αναρωτιέται πώς μπορεί μια χώρα να ξανακάνει αυτά που κατέστρεψαν εμάς. Όταν βλέπουν ότι είναι οι ίδιες συνταγές που επαναλαμβάνονται, οι απλοί άνθρωποι τραβάνε τα μαλλιά τους και λένε "μα είναι αυτοκτονία".

Παρ' ότι η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται, υπάρχουν πολλές ανησυχητικές ομοιότητες. Όταν ακούει κανείς τους ελεγκτές της τρόικας, είναι σαν να ακούει ξανά εκείνους που επέβλεπαν τις δικές μας μεταρρυθμίσεις τη δεκαετία του '90. Ο νομπελίστας Τζόζεφ Στίγκλιτς, που διετέλεσε και αντιπρόεδρος της Παγκόσμιας Τράπεζας, αναφέρεται ενδεικτικά στην περίπτωση ενός υψηλά ιστάμενού της που παρουσίασε τις συστάσεις του οργανισμού για τη σωτηρία της χώρας Χ έχοντας μπερδέψει τους φακέλους και μιλώντας, κατά λάθος, για τη χώρα Ψ. Γιατί, βλέπετε, είναι η ίδια συνταγή, που εφαρμόζεται παντού αδιακρίτως. Όταν ακούει κανείς τον Πολ Τόμσεν από το ΔΝΤ να λέει ότι η χώρα σας πρέπει να εγκαταλείψει τα "ταμπού" και να ιδιωτικοποιήσει τα πάντα, σαστίζει γιατί αυτά ακριβώς λέγανε και σε εμάς πριν από είκοσι χρόνια.

Η δεκαετία του '90 ήταν η δεκαετία του νεοφιλελεύθερου μύθου και της συναίνεσης της Ουάσιγκτον. Η κεντρική ιδέα ήταν ότι ο νεοφιλελευθερισμός θα έλυνε ως διά μαγείας κάθε πρόβλημα με τις μαζικές ιδιωτικοποιήσεις αφού το Δημόσιο ήταν αναγκαστικά ταυτισμένο με τη διαφθορά και την κακοδιαχείριση.

Όταν λοιπόν ένας Αργεντινός ακούει σήμερα τον Παπαδήμο, γνωρίζει ότι αυτός είναι ο πολιτικός λόγος της δεκαετίας του '90.

* Πιστεύετε ότι ο νεοφιλευθερισμός προσπαθεί τώρα να πάρει μια άτυπη ρεβάνς;

Το ΔΝΤ και οι υπόλοιποι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί δεν έχουν από τότε αλλάξει αφεντικά και συνεχίζουν να εξυπηρετούν τα ίδια συμφέροντα. Δεν θέλουν να σώσουν τους λαούς αλλά τις τράπεζες. Είναι ενδεικτικό ότι οι κυρίαρχοι δεν τολμούν καν να εφαρμόσουν ένα σχετικά ανώδυνο μέτρο όπως ο φόρος Τόμπιν. Αντιθέτως, κόβουν τις συντάξεις και απολύουν δημόσιους υπαλλήλους. Αν φοβούνται κάτι, αυτό είναι μια γενικευμένη κοινωνική έκρηξη. Και η Αργεντινή αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Θα έλεγα ότι ήταν η πρώτη εξέγερση του 21ου αιώνα ενάντια στον νεοφιλελευθερισμό. Μια κυβέρνηση απόλυτα προσηλωμένη στα δόγματα του νεοφιλελευθερισμού ανατράπηκε από τον λαό και έφυγε ταπεινωμένη.

Η επίδραση της εξέγερσης του 2001 στη Λατινική Αμερική ήταν καθοριστική. Δεν είναι τυχαίο ότι αμέσως μετά άρχισαν να ξεφυτρώνουν παντού στην περιοχή προοδευτικές κυβερνήσεις. Ακόμη και ο Τσάβες, που είχε ήδη εκλεγεί στην προεδρία της Βενεζουέλας, δεν ήταν τότε ο σημερινός. Ακολούθησαν ο Λούλα, ο Κορέα, ο Μοράλες και άλλοι. Υπάρχει λοιπόν μια διαλεκτική σχέση, κάτι που ο νεοφιλελευθερισμός δεν έχει ακόμη κατορθώσει να καταργήσει. Η εξέγερση της Αργεντινής ριζοσπαστικοποίησε τον Τσάβες και με τη σειρά της η Βενεζουέλα έγινε παράδειγμα για τις γειτονικές χώρες. Σήμερα, παρά τις επί μέρους πολιτικές και ιδεολογικές διαφορές, υπάρχει ένα κοινό μέτωπο απέναντι στον νεοφιλελευθερισμό. Οι χώρες με προοδευτικές κυβερνήσεις έχουν αποδεχτεί το πόσο σημαντική είναι η μεταξύ τους συνεργασία και αναζητούν από κοινού εναλλακτικές λύσεις.

 

* Και στην ίδια την Αργεντινή; Τι έχει αλλάξει και τι έχει μείνει το ίδιο μετά από δέκα χρόνια;

Όταν ο πρόεδρος Μένεμ ανέλαβε την εξουσία το 1989, δήλωσε ότι εκφράζει μια πραγματική επανάσταση. Δεν έλεγε ψέματα. Αυτά που επακολούθησαν, η πλήρης αποδιάρθρωση του κράτους πρόνοιας και του δημόσιου χώρου, άνοιξαν κοινωνικές πληγές που θα μείνουν ανοιχτές για δεκαετίες. Σήμερα στην Αργεντινή έχουμε 18χρονους νέους που δεν είδαν ποτέ τους γονείς τους να εργάζονται. Μιλάμε για κάτι που έχει σφραγίσει μια ολόκληρη γενιά. Άλλο ένα χαρακτηριστικό εκείνων των χρόνων ήταν η μαζική φτωχοποίηση των μεσαίων στρωμάτων. Στη διάρκεια της εξέγερσης, αυτά τα στρώματα ήλθαν για πρώτη φορά σε επαφή και συντόνισαν τη δράση τους με τους παραδοσιακά φτωχούς και τα κινήματα των ανέργων.

 

* Τι είχε όμως προηγηθεί για να συμβεί κάτι τέτοιο;

Γνωρίζουμε ότι η ιστορία είναι γεμάτη εκπλήξεις αλλά και ότι οι εξεγέρσεις δεν προκύπτουν από το μηδέν. Στην Αργεντινή είχαμε μια σειρά πολύ ενδιαφέροντα φαινόμενα. Ήταν, πρώτα από όλα, οι απολυμένοι και οι άνεργοι που δεν κλείστηκαν στα σπίτια τους, αλλά, για να βγουν από την αφάνεια και το κοινωνικό περιθώριο, συγκρότησαν το κίνημα των πικετέρος, που προχώρησε σε κινητοποιήσεις όπως οι καταλήψεις των αυτοκινητόδρομων. Κάποια κινήματα άρχισαν, στη συνέχεια, να οργανώνονται περισσότερο με στόχο την αλληλοϋποστήριξη και τον βιοπορισμό. Στήθηκαν συσσίτια αλληλεγγύης και φτιάχτηκαν μικρές επιχειρήσεις, σχολεία και μια σειρά παράλληλοι θεσμοί. Μεγάλο ρόλο έπαιξαν φυσικά οι καταλήψεις εργοστασίων και οι συνελεύσεις που άρχισαν να διοργανώνονται στις γειτονιές των μεγάλων πόλεων.

 

* Όλα αυτά τα κοινωνικά δίκτυα παραμένουν ζωντανά και σήμερα; Διατηρείται αυτή η κουλτούρα της αλληλεγγύης;

Δυστυχώς, ελάχιστα έχουν απομείνει. Τα μεσαία στρώματα, όταν βελτιώνουν τη θέση τους, ξεχνάνε το παρελθόν τους. Και με την ανάκαμψη της χώρας, πολλοί από τους νεόπτωχους βγήκαν από τη φτώχεια. Οι παραδοσιακά φτωχοί έμειναν όπως ήταν.

 

* Δεν ανακτήθηκαν όμως, στη συνέχεια, κάποια από εκείνα που χάθηκαν στα χρόνια της νεοφιλελεύθερης επέλασης;

Η έκταση της καταστροφής είναι τόσο μεγάλη ώστε να είναι εξαιρετικά δύσκολο να αποκαταστήσεις τις ζημιές. Για παράδειγμα, ο εθνικός αερομεταφορέας της Αργεντινής ήταν μια πολύ επιτυχημένη επιχείρηση. Έπειτα όμως από μια ανελέητη καμπάνια των ΜΜΕ, ο λαός πείστηκε ότι ήταν απαραίτητη η άμεση ιδιωτικοποίησή του. Δημιουργήθηκε σταδιακά η συναίνεση στην κοινωνία ότι τίποτε δεν πρέπει να μείνει κάτω από δημόσιο έλεγχο. Όταν αργότερα ο πρόεδρος Κίρτσνερ θέλησε να επανεθνικοποιήσει την εταιρεία ήταν ήδη αργά. Ήταν βυθισμένη στα χρέη και όλα της τα περιουσιακά στοιχεία είχαν ξεπουληθεί. Θα ωφελούσε επομένως την κοινωνία η επιστροφή της κάτω από δημόσιο έλεγχο;

Ενδεικτική είναι και η περίπτωση του Εκουαδόρ. Όταν ο πρόεδρος Κορέα ανέλαβε την εξουσία, η νομισματική ισοτιμία της χώρας ήταν κλειδωμένη με βάση το δολάριο. Ο Κορέα ήταν αντίθετος σε αυτό. Όταν όμως ανέλαβε την εξουσία, διαπίστωσε ότι η εγκατάλειψη του δολαρίου θα είχε τεράστιες οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες για τη χώρα του. Αυτό ίσως έχει αναλογίες με τα προβλήματα που αντιμετωπίζετε σήμερα εσείς, οι Έλληνες. Ακόμη και αν αναλάμβανε αύριο την εξουσία μια αριστερή κυβέρνηση, δεν είμαι σίγουρος ότι θα μπορούσε να εγκαταλείψει το ευρώ τόσο εύκολα. Η Ελλάδα έμεινε για πολλά χρόνια εγκλωβισμένη σε μια δομή που δεν οικοδόμησε η ίδια. Και σε ορισμένες περιπτώσεις είναι εξαιρετικά δύσκολο να ανακτήσεις αυτό που χάθηκε. Έχουμε όμως και θετικά παραδείγματα, όπως η επανεθνικοποίηση του συνταξιοδοτικού συστήματος από την κυβέρνηση Φερνάντες.

* Καλύψατε πρόσφατα την κατάληψη της Πουέρτα δελ Σολ στη Μαδρίτη. Βρήκατε εκεί κάποια κοινά στοιχεία με τις συνελεύσεις του "αργεντινάτσο" και πώς βλέπετε το ντόμινο των κινητοποιήσεων που πυροδότησε διεθνώς η εξέγερση στη πλατεία Ταχρίρ του Καΐρου;

Αναμφισβήτητα υπάρχει μια μεταδοτικότητα. Οι μεγάλες ανατροπές και αλλαγές σε μια χώρα μπορούν να ξεκινήσουν κάτι ευρύτερο. Δεν πρόκειται όμως για ευθύγραμμη διαδικασία, αφού κάθε χώρα έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες. Στην Μαδρίτη, μου έκανε εντύπωση το γεγονός ότι κάποια συνθήματα ήταν ακριβώς ίδια με τα δικά μας, ενώ υπήρχε και η ίδια οργή για τις τράπεζες και την ανεργία. Πρέπει όμως να αποφεύγουμε τις απομιμήσεις, να αξιοποιούμε τις εμπειρίες των άλλων, αλλά να μην τις αντιγράφουμε. Για παράδειγμα, όλοι στην Λατινική Αμερική θαυμάζουν την κουβανική επανάσταση, αλλά κανείς σήμερα δεν θα ήθελε να την επαναλάβει με τους ίδιους όρους. Κανείς δεν υποστηρίζει σήμερα ένα μονοκομματικό σύστημα. Έχουμε τραυματική εμπειρία από τις δικτατορίες και μόνο ένας τρελός θα μιλούσε απαξιωτικά για τη δημοκρατία. Γι' αυτό και στη Βενεζουέλα ο Τσάβες αντιμάχεται τα αστικά κόμματα μόνο με πολιτικά μέσα. Όλα αυτά δεν σημαίνουν βέβαια ότι δεν πρέπει να επαναξιολογήσουμε το περιεχόμενο του όρου "δημοκρατία".

τα ελικόπτερα δεν πετάνε πια !

Αργεντινή: Ο αγώνας τώρα δικαιώνεται;

Mon, 2011-12-26 09:19

Κρίτων Ηλιόπουλος από το aristeroblog

 

 

Το γνωστό από την Ελλάδα του 1982 «Ο αγώνας τώρα δικαιώνεται», είτε ως κατάφαση είτε ως ερώτηση, συνοψίζει ίσως τον προβληματισμό για την Αργεντινή, δέκα χρόνια μετά την εξέγερση και μετά τη μεγαλύτερη παύση πληρωμών (102 δισ. δολάρια) στην ιστορία των εθνικών οικονομιών. Οι Γερμανοί τραπεζίτες έχασαν τόσα που ακόμα είναι προβληματικές οι σχέσεις Γερμανίας - Αργεντινής.

Επειδή η εθνική ανάπτυξη της Αργεντινής προχωράει με ρυθμούς 8% περίπου ετησίως, επειδή τα νούμερα ευημερούν, επειδή ο νεοφιλελευθερισμός, η παγκοσμιοποίηση και το χρηματιστικό κεφάλαιο φαίνονται να έχουν ηττηθεί κατά κράτος και από το κράτος, επειδή πολλά δημοκρατικά μέτρα λαμβάνονται συνεχώς (εθνικοποιήσεις, μέσα ενημέρωσης) αξίζει να μελετήσουμε ορισμένες ουσιαστικές λεπτομέρειες.

Δεν χρειάζεται να επαναλάβουμε τα γεγονότα του 2001 και την απίστευτη καταστολή με τους τριάντα νεκρούς, όμως ας διευκρινιστεί ότι δεν ήταν εξέγερση όσων «δεν έχουν να χάσουν τίποτα παρά μόνο τις αλυσίδες τους». Αυτοί, οι κολασμένοι, ήταν ήδη στους δρόμους. Ήταν στα μπλόκα των εθνικών οδών, ήταν οι λεγόμενοι «πικετέρος» και άπασες οι υπόλοιπες κοινωνικές τάξεις τους έβριζαν. Στις 19-20 Δεκέμβρη ενώθηκαν με τους καταραμένους όσοι έχασαν τις καταθέσεις τους στις τράπεζες και όσοι έχαναν τους μισθούς τους με τη γενική απαίτηση «κάτω όλοι» και «τα λεφτά μας πίσω» (μάλιστα τα ζητούσαν σε δολάρια και όχι σε υποτιμημένα πέσος).

Δυστυχώς, λόγω των θυμάτων, η νίκη της εξέγερσης ήρθε με σύγκρουση, με οδοφράγματα, οι εξεγερμένοι πέρασαν πάνω από τρεις σειρές κάγκελα, πέρασαν έφιππους και μη αστυνομικούς, μπήκαν στο προεδρικό μέγαρο, «κατέλυσαν το κράτος» και «αμαύρωσαν τις διαδηλώσεις». Φυσικά έσπασαν και πολλά τζάμια.

Μετά; Τι έγινε στην οικονομία και τι στην πολιτική; Στην οικονομία άλλοι έχασαν και άλλοι κέρδισαν. Έχασαν τις καταθέσεις τους πολλοί μικροκαταθέτες, συνταξιούχοι μιας καλύτερης εποχής. Ακόμα εκκρεμούν δεκάδες χιλιάδες δίκες κατά των τραπεζών από καταθέτες. Έγινε διάσημος τις μέρες εκείνες ο συνταξιούχος Norberto Roglich που κατάφερε να πάρει 22.000 δολάρια μιας προθεσμιακής του κατάθεσης. Χώθηκε στα γραφεία της τράπεζας και απείλησε να ρίξει χειροβομβίδα! Οι άλλοι τα έπαιρναν λίγα-λίγα ή καθόλου, και η πρώτη ισοτιμία του νομίσματος ήταν 1,4 πέσος προς ένα δολάριο, μια υποτίμηση 40%. (Σήμερα 1 δολάριο ισοδυναμεί με 4 πέσος).

Κέρδισαν όσοι είχαν χρέη σε δολάρια και κατάφεραν να τα πληρώσουν σε πέσος, όπως για παράδειγμα μια μικροεπιχειρηματίας που είχε ένα δάνειο 40.000 δολαρίων που τελικά το αποπλήρωσε με 6.000 δολάρια που είχε στην τσέπη της τη μέρα της υποτίμησης.

Στην πολιτική, -αφού έπεσαν άλλοι 4 πρόεδροι (δεν είναι λάθος, έπεσαν άλλοι ΤΕΣΣΕΡΙΣ πρόεδροι)- έγινε εθνοσυνέλευση που κατέληξε σε προσωρινό πρόεδρο, τον Ντουάλδε. Όλο το 2002 ο κόσμος ήταν στους δρόμους και δημιουργήθηκε ένα τρομερό μαζικό κίνημα με πολλές και ποικίλες εμπειρίες. Η μεγάλη καταστολή στη γέφυρα Πουεϊρεδόν, με τους δύο νεκρούς, τον Μάξι και τον Νταρίο όπως έμειναν στην ιστορία με τα μικρά τους ονόματα, έφερε σημαντικές αλλαγές, υποχώρηση και νέα ριζοσπαστικοποίηση, έκλεισε έναν κύκλο κι άνοιξε άλλον.

Στο κίνημα συγκλίνουν τρία ρεύματα, αυτό της αριστεράς με μαρξιστική παράδοση, το εθνικό πατριωτικό ρεύμα του επίσης παραδοσιακού «περονισμού» και τέλος όσοι αυτοπροσδιορίζονται με τον όρο «αυτονομία», όπου εντάσσονται όχι αποκλειστικά αναρχικές τάσεις αλλά κάθε λογής πειράματα αυτοοργάνωσης που δεν συναρτώνται με γενικούς πολιτικούς στόχους παρά μόνο ντε φάκτο. Ωστόσο τα τρία ρεύματα δεν είναι ανταγωνιστικά, δεν υπάρχουν καν στεγανά μεταξύ τους και οι συγκλίσεις ή μετατοπίσεις που συμβαίνουν είναι εντυπωσιακές.

Ποια είναι η συνέχεια τα επόμενα 8-9 χρόνια που κυβερνάει ο «Κιρτσνερισμός», δηλαδή η τάση που εκφράζει ο Νέστωρ Κίρτσνερ (που πέθανε) και η γυναίκα του Χριστίνα Φερνάντες;

Οικονομικά συνθήματα της Αριστεράς γίνονται πράξη από μια καπιταλιστική οικονομία. Παράδοξο κι όμως αληθινό. Να που γίνονται κρατικοποιήσεις και αυτοδύναμη εθνική ανάπτυξη παρόλο τον ιμπεριαλισμό, «τελευταίο στάδιο κλπ», παρόλη την παγκοσμοποίηση, τις διεθνείς πιέσεις και τη «χρηματοπιστωτική σφαίρα». Η ανεργία μειώνεται δραστικά, οι μισθοί ανεβαίνουν, οι κρατικές παροχές βελτιώνονται, τα ταμεία συντάξεων επανακρατικοποιούνται, ο «Εθνικός αερομεταφορέας» το ίδιο (τις Aerolineas Argentinas είχε αγοράσει η ισπανική Marsans). Η ατμομηχανή της ανάπτυξης είναι ο πρωτογενής τομέας και κυρίως η σόγια. Με τις τιμές της σόγιας στα ύψη (και άλλων πρώτων υλών, όπως μεταλλεύματα), αρχίζει ένας νέος διαφορετικός κύκλος συσσώρευσης και τεράστιες περιουσίες δημιουργούνται. Οι «βαρόνοι της σόγιας» φέρνουν εθνική υπερηφάνεια στην Αργεντινή, αφθονία δολαρίων, απαλλαγή από την «εξάρτηση», το ΔΝΤ και άλλα φαντάσματα. Με την εθνική υπερηφάνεια, τις νέες θέσεις εργασίας και την βελτίωση των εσόδων τους, οι «από κάτω» δεν σκοτίζονται ιδιαίτερα για την καταστροφή της υπαίθρου και των ανθρώπων της από τη μονοκαλλιέργεια και τα φυτοφάρμακα, ούτε για την απίστευτη άνοδο της τιμής ορισμένων τροφίμων, όπως λ.χ. του κρέατος, παραδοσιακά φτηνό στην κτηνοτροφική Αργεντινή. Και οι αγωνιστές που έβλεπαν την εθνική οικονομική ανάπτυξη ως δρόμο προς την κοινωνική δικαιοσύνη, στέκουν τώρα αμήχανοι.

Όταν το 2009 η Χριστίνα Φερνάντες προσπάθησε να βάλει μεγαλύτερο φόρο στις εξαγωγές σόγιας, οι παραγωγοί εξεγέρθηκαν. Μια πολύ αστεία φωτογραφία έκανε το γύρο του κόσμου, όπου μια μεσόκοπη καλοντυμένη κυρία διαδηλώνει κρατώντας αγκαζέ την υπηρέτριά της, που φοράει ποδιά υπηρέτριας και χτυπάει την κατσαρόλα αντί για την κυρία. Μετά τη σύγκρουση με τους παραγωγούς η Χριστίνα έβαλε στο τσεπάκι της άλλο ένα 10-20% των ψήφων. Κι αν προσθέσουμε την πολιτική για διώξεις και καταδίκη των βασανιστών και των ενόχων της δικτατορίας, έχουμε τη σαρωτική κυριαρχία του «Κιρτσνερισμού» στην κεντρική πολιτική σκηνή. Η ακαταπόνητη Εμπέ δε Μποναφίνι, ιστορική μορφή των Μητέρων της Πλατείας του Μαΐου, είναι πλέον με την κυβέρνηση. Ο Κιρτσνερισμός συσπείρωσε όλο το εθνικοπατριωτικό ρεύμα, εξουδετέρωσε την κλασική Αριστερά και επιχειρεί (αποτελεσματικά πολλές φορές) να εξαγοράσει το ρεύμα της αυτονομίας και της αυτοοργάνωσης με παροχές και υποσχέσεις. «Σε ξένο άλογο αν ανεβείς, γρήγορα θα κατεβείς» και η Αριστερά που εκ των πραγμάτων ταυτίστηκε με το έθνος-κράτος τώρα μπορεί μόνο να λέει «ναι μεν αλλά» και «υπό άλλους όρους και προϋποθέσεις…», καταδικασμένη στην αναξιοπιστία.

Κοινωνική ανισότητα

Εκμετάλλευση  MADE IN ARGENTINA

Κέρδος οι λαϊκές συνελεύσεις και οι καταλήψεις εργοστασίων

Αυτές τις μέρες συζητιέται ένα νομοσχέδιο που βάζει περιορισμούς στην αγορά γης από μη Αργεντινούς. Η Silvia Lilian Ferro, ειδικός στο ζήτημα, λέει: “Στη συζήτηση για τη συγκέντρωση γης και τον εκδημοκρατισμό της γαιοκτησίας θα έπρεπε να περιληφθεί διάταξη που να περιορίζει την έκταση που μπορούν ν' αγοράσουν ιδιώτες συμπατριώτες μας, (...) είναι ο μόνος τρόπος να μπει φρένο στη συγκέντρωση της γης που είναι σχεδόν εξ ολοκλήρου “Made in Argentina”. Σήμερα πολλοί διαπιστώνουν ότι η κοινωνική ανισότητα δεν ήταν επιβαλλόμενη από το ΔΝΤ και το εξωτερικό χρέος, αλλά η εκμετάλλευση λειτουργεί και χωρίς ξένους. Το ποσοστό των μισθών στο Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν το 1993 ήταν στο 44%, έπεσε στο 26% το 2003. Σήμερα ανέβηκε αλλά δεν ξεπερνά το 40%. Ο τίτλος οικονομικής έκθεσης λέει: «Οι μισθωτοί χάνουν έδαφος στην συγκομιδή του πλούτου», για να μην επεκταθούμε στα προβλήματα εξαθλίωσης ιθαγενικών και αγροτικών πληθυσμών, την καταστροφή ανθρώπων στις παραγκογειτονιές και άλλα παρεπόμενα της εθνικής ανάπτυξης.

Τα δύο πιο σημαντικά οφέλη της εξέγερσης, είναι οι λαϊκές συνελεύσεις και τα επανοικειοπημένα εργοστάσια που σήμερα είναι 280.

Οι λαϊκές συνελεύσεις γειτονιάς, αμεσοδημοκρατική, αδιαμεσολάβητη κινηματική διαδικασία που γεννήθηκε το 2001, μπορεί να μην έφεραν τη μεγάλη ανατροπή όμως αναπτύχθηκαν κοινωνικοί δεσμοί και κινητικότητα που γέννησαν δεκάδες χιλιάδες οργανώσεις που έλυσαν προβλήματα διαβίωσης, επικοινωνίας, μάθησης, κουλτούρας και εξέφρασαν τη νέα ριζοσπαστικοποίηση της νεολαίας και των καταπιεσμένων με αληθινά αποτελέσματα και μεγάλη διάρκεια.

Σπουδαιότερο όφελος αποτελεί η εμπειρία της κατάληψης εργοστασίων που έκλειναν από τους εργάτες και η επαναλειτουργία τους χωρίς αφεντικό. Η κατάληψη, η οργάνωση παραγωγής και διακίνησης, οι σχέσεις με την αγορά και άλλα θέματα προσφέρουν πολλά στη συζήτηση για μια άλλη, μη καπιταλιστική κοινωνία. Σε ένα ρεπορτάζ μιας εφημερίδας του κινήματος, οι εργάτες σ’ ένα εργοστάσιο υποστηρίζουν ότι πέτυχαν επειδή εξάλειψαν το «κόστος του αφεντικού», όπως ακριβώς τα αφεντικά προσπαθούν να μειώσουν το «εργατικό κόστος». Το λογοπαίγνιο «κόστος αφεντικού» δεν περιγράφει μόνο τα προσωπικά έσοδα του ιδιοκτήτη αλλά όλο το κόστος του μηχανισμού μετατροπής του υπερπροϊόντος σε κεφάλαιο και της αναπαραγωγής του. Επιπλέον απέδειξαν ότι μια μονάδα παραγωγής μπορεί να λειτουργεί με συνελεύσεις καταργώντας την ιεραρχική δομή. Ασχέτως αν κερδίζουν λίγα ή πολλά, νιώθουν καλύτερα στο χώρο δουλειάς όταν δεν είναι υποχρεωμένοι να υπακούν σε διαταγές. (στοιχεία συνεντεύξεων της συλλογικότητας Lavaca).

Όλη αυτή η κινητικότητα δεν είναι εύκολο να κατασταλεί ούτε να ενσωματωθεί. (εφημερίδα ΠΡΙΝ 24/12/11)